مردم شناسی تاریخی قوم ترک آغاجری ایران

بررسی از: دکتر محمد خالقی مقدم- عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان

در مورد واژه  قوم ترک «آغاجری» ایران، فرهنگ معین در جلد پنجم خود می نویسد که واژه آغاجری از لغت مرد بیشه و مرد درخت و مرد چوب می آید و در منطقه آناتولی ترکیه قوم ترک آغاجری را « تخته چی» می نامند و معروف است که آنها چون ابزارهای چوبی می ساختند و به همین دلیل هم به تخته چی و چوب تراش و درودگر و چوب بر معروف شدند. ولی کتاب تاریخ تیموریان و ترکمانان...

زنگاندا، « باریش » بایراغی اسمه­گه باشلادی

 بایرام- اؤزل شعر ایله حیکایه وئب صایفاسی آچیلدی. بو وئبده یالنیز تورکجه شعر و حیکایه یاییملاناجاق. کؤنوللولر اؤز یازی لارینی بو وئبه گؤنده­ره  بیلرلر.

 وئب سالیغی: http://barish88.blogfa.com/

 رامین سلطانی و مطالعات ترکی

رامین سلطانی مولف تاریخ زنجان که کارشناس ارشد تاریخ تمدن است جدیدا تحقیقاتی را شروع کرده که خود به آن مطالعات ترکی می گوید. بهتر است از قلم خودشان بخوانیم:
از کاشغر به دیار بکر عنوان مجموعه مقالاتی ست که اگر بشود در آینده نزدیک منتشر خواهم کرد. عناوین مقالات عبارتند از:

مطالعات ترکی و جریان شرق شناسی

دانش جغرافیایی محمود کاشغری

استادنامه نویسی و ادبیات شفاهی ترکی

اوغوز نامه، طرح مقدماتی بررسی داستان های کتاب دده قورقوت

اوغوزها ترجمه ای از مقاله کلود کوهن با شرح و توضیحات مفصل

شرق شناسی انگلیسی

این مقالات همه در مرحله ویرایش و بازنویسی نهایی هستند.

منبع:http://vebnevis.blogfa.com/

سرمقاله شماره ۲۱ ماهنامه بایرام/ مدیر مسئول

یوخ یوخ بو طبیعت ده گونش واردیر، ایشیق وار

نوریله حیاتین آراسیندا یاراشیق وار

هر اؤلکه ده انسانلیغا مینلرجه عاشیق وار

افسانه دئییل کلمه ی حق، لفظ عدالت

                                   «درفشی»

«کتابکده فرهنگ» را استادمان آقای دکتر « درگاهی» در مهرماه 1371 برایمان شناساند. من قبل از آن تمام کتابفروشی های زنجان را می شناختم، عجبا این مکان بکر و اسرار آمیز را هرگز ندیده بودم. در حقیقت این دانشگاه بود که باعث و بانی این آشنایی و ورود جدی ما به عالم کتاب و کتابکده فرهنگ شد. کتابکده فرهنگ تنها جایی بود که می شد کتابها را حس کرد، آنها را بویید و بوسید. اگر هم نمی خریدی می توانستی سرپایی کلی از آن را مطالعه بکنی. چه بسیار افرادی که با همین دیدارهای سرپایی کتابخوان شدند یا با زیارت جلد و شناسنامه آنها به کتابدانان قهاری تبدیل شدند.

این مقدمه را آوردم تا از مردی یاد کنم که بانی کتابخانه فرهنگ است. « حاج محمد رضا تقدسی» مرد تلاشگری که در شهریور امسال عده ای از فرهنگدوستان و کتابخوانان و نویسندگان زنجان برای نکوداشتش در یک جا جمع شدند. در حقیقت این تقدیر، تقدیر از فرهنگ و کتاب بود. در آن جمع فرهنگی، دوستان قدیم و جدید حاج رضا در مورد خدمات فرهنگی وی سخنها و خاطره ها گفتند. سخنانی که بیان می داشت که چرا و چگونه حاج رضا تقدسی، عطای معاملات پر سود تجاری را به لقایش بخشید و خویشتن را وقف کتاب و فرهنگ کرد. آنها گفتند که چگونه انبوهی از دانشجویان زنجانی و شهرستانی در طول تحصیلات دانشگاهی خود به قسط و نسیه کتابها بردند و مبالغ آنها را دادند و ندادند و نیز گفتند که حاج رضا چه بزرگوارانه سالهاست که شاهد و شریک این ناز و نیاز اهالی فرهنگ و دوستداران کتاب می باشد و آنگونه که می نماید، گویی این رویه قصد ترک فرهنگخانه فرهنگ را به این زودی ها ندارد و.....

در اینجا شایسته است، من هم از بانیان آن جلسه که بنیانگذاران یک رسم خیر و ماندگار در این شهر شده اند و هم از حاج رضا تقدسی که سالها صبورانه بار زحمت تغذیه روحی و معنوی فرهنگدوستان و فرهیختگان را بر دوش کشیده اند، قدر دانی نمایم. و این شعر « شهریار» را فرا یاد آورم که:

 جان من یاد عزیزان کهن دار به خیر

زانکه ترکیب تو از تجزیه ایشان بود

بایرام آیلیغی نین یئنی سایی سی نشر اولوندو.

بایرام:بایرامین ۲۱نجی سایی سی بو هفته یاییملانیب

 مطبوعه چی دکه لره وئریلدی.

بو ساییدا اوخویا بیلرسیز:

۱- هر اولکه ده اینسانلیغا مینلرجه عاشیق وار

۲- تورک ائلی دیر دیاریمیز / تیراکتور افتخاریمیز

۳- قتلگاههای زنجان

۴- چرخچی های بی سیم

۵- اولینهای ماندگار زنجان

۶- سوسوی ستاره ای در زنجان

۷- موسیقی آشیقی زنجان

۷- مردان نمکی در آستانه نابودی

۸- یئمک لر

۹- کاشغری و روشنفکران اویغور

۱۰- مردم شناسی قوم ترک آغاجری

۱۱- عروسی در ترکمنستان

۱۲- بهرنگی در مزاری بی رنگ

۱۳- شناخت صنعت گردشگری

۱۴- زنجان جفا دیده

۱۵- سئوینه باخدیق سئویندیک

معرفی کتاب  « زنجان سرزمین اقوام افشار »

 اثر  دکتر محمد خالقی مقدم

این كتاب از نخستین كتابهای علمی در سطح استان است كه توسط آقای محمد خالقی‌ مقدم، عضو هیئت علمی كنونی دانشگاه زنجان و نیز عضو هیئت علمی سابق دانشگاه تهران، تالیف شده است. کتاب مزبور  برای شناساندن هویت قومی و هویت فرهنگی و هویت تاریخی مردم زنجان از نظر علم جامعه شناسی و مردم شناسی کتابی مفید است. نویسنده مشخصات بسیاری از محله‌ها و عمارات و مسجدها و افرادی كه آنها را در شهر زنجان ساخته‌اند و تا به حال هم برای میراث فرهنگی شهر ناشناخته بوده اند؛ معرفی کرده است. این کتاب از نظر كثرت منابع و ماخذ تاریخی خود، یك كتاب مرجع علمی برای هر شهروند زنجانی است كه بخواهد به هویت تاریخی خود پی ببرد و یا ویژگی‌های تاریخی شهر خود، و یا جغرافیایی تاریخی استان خود را بشناسد و یا قومیت‌های پراكنده در سطح شهرها و روستاهای آن را با دیدگاه نوین علمی مردم شناسی بشناسد.  این در حالی است كه در زنجان، كوچكترین منبع اطلاعاتی برای دانشجویان و یا قشر فرهنگی شهر در شناختن و شناساندن هویت تاریخی استانشان وجود نداشت. این کتاب توسط معاونت پژوهشی دانشگاه زنجان به چاپ رسیده است.

آری چنین است خواهر، برادر

 علی محمد بیانی: چند روز قبل درباره جشنواره های ادبی مطلبی نوشتم و از تکراری و ضعیف بودن آنها گله کردم. دوستانی که دلسوزی شان برایم  محزر و آیدین بود مرا مورد لطف قرار دادند. بعضی تلفنی، بعضی با ایمیل و عده ای هم با گذاشتن کامنت در بایرام. در این میان پیام یکی از عزیزان که با  عنوان «دوست» کامنت خصوصی  گذاشته بود، برایم بسیار جذاب و تذکرانه بود. با خود فکر کردم این عزیز، واقعا دوست است که تذکری به جا و  منطقی داده است و اگر می شناختمش حتما، دست و قلمش را می بوسیدم. نوشته او صدای وجدان خودم بود. صدایی که اگر گوش شنوا داشته باشیم در درون همه ما وجود دارد. آن عزیز اینگونه نوشته بود:

« شما که خودتان به این جشنواره ها از منظر نقد می نگرید؛ چرا هر سال داوری آن را قبول می کنید....»

ببینید، دوست من، نمی خواهم توجیه کنم، باور کنید من از این عنوانها و ابلاغها بیزارم. اگر مرا در چنین جاهایی می بینید فقط به خاطر دوستان جوان و شاعران جوان این شهر است. نه اینکه من مهم هستم و باید برای آنها آستین بالا بزنم، نه به خدا. من وقتی می بینم که ایشان با چه انگیزه و شوری فعالیت ادبی می کنند و از تمام فرصتها برای ابلاغ صدای شعر  خصوصا با زبان مادری ( تنها جای رسمی که می تواند خودی نشان دهد) استفاده می کنند، من کمترین چه کاری از دستم بر می آید. ضمنا من به ذات جشنواره ها منتقد نیستم، بلکه به شکل و ظاهر آنها ایراد می گیرم. وجود چنین ایراداتی مجوزی برای نفی صورت مساله نیست. من به بسیاری از مسائل فرهنگی و اجتماعی زنجان منتقدم، ولی هیچ وقت زنجان را  ترک نمی کنم؛ چون اینجا با همه زشتی ها و زیبایی هایش، برایم مثل خانه مادر زادی است. من یکی از کسانی هستم که تند ترین انتقادات را برای هر شماره ماهنامه بایرام وارد می کنم، ولی آن را تعطیل نمی کنم، بلکه با مشورت دوستان در هر شماره سعی در اصلاح و ارتقاء آن دارم و......

در هر صورت از تذکر به جا و  مسموع شما واقعا از دل و جان ممنونم. خدا را چه دیدید، شاید روزی ما هم عطای این جشنواره ها را به لقایش بخشیدیم. هله لیک.....  

بخوانید:

پدر- مادر، ما چکار کنیم؟! ( والدین ما موفق تر بوده اند)

علی محمد بیانی: وقتی می گویم والدین ما موفق تر بوده اند، منظور من ترکان آسمانی و ترکان اوغوز نیست که امپراطوری های بزرگ در عصر باستان پدید آوردند. همچنین منظور من غزنویان و سلجوقیان و خوارزمشاهیان و ایلخانیان و قاراقویونلوها و آغ قویونلوهاو قزلباشان و افشاریان نیستند که حاکمیتهای مقتدر در قرون وسطی دایر کردند. بلکه منظور من از «والدین» همین پدران و مادران حی و حاضر و یا مرحوم شده خودمان هستند که با همه فقر و ناداری و تنگناهای جامعه سنتی و رعیتی، نسلی را تربیت کردند که نمونه موفقی از آنها را در صحنه دانشگاهها و ادارات و کارخانه ها و مطبوعات و در عرصه رسانه و اینترنت می بینیم. نسل موفقی که امروزه به اعتماد به نفس خارق العاده ای....

همبستگی روزنامه نگاران در انقلاب مشروطه

نسیم شمال و میرزا جعفر خامنه ای

 رضا همراز: روزنامه ها بدون شک در پیشبرد نهضت مشروطه نقش ارزند ه ای داشته اند . مثلا روزنامه ی معروف ملانصرالدین که به همت والای جلیل محمد قلی زاده نشر می یافت نقشش بسیار چشمگیر بود و خدماتش همچنان در تاریخ مطبوعات و نهضت مشروطیت به نیکی یاد خواهد شد . از این رو روزنامه نگاران زیادی با الگو قرار دادن آن در مقابل محمد علی شاه مخلوع ایستادند و نام نامیشان ر ا زینت بخش صفحات زرین تاریخ کردند...

رونمایی از منظومه ترکی «یاشاسین شهرکیان» در چهارمحال و بختیاری

شهرکرد / واحد مرکزی خبر / فرهنگی : مجموعه شعر نسل کهن شهر هفت هزار ساله "کیان" در قالب منظومه "یاشاسین شهرکیان " رونمایی شد. انتشار منظومه ترکی «یاشاسین شهرکیان» سروده شاعر معاصر استاد همایون علیدوستی با اقبال عمومی مردم مناطق ترک زبان استان چهارمحال و بختیاری به ویژه ساکنان شهر کیان مواجه شد. این منظومه در برگیرنده حدود 400بیت شعر به زبان ترکی قشقایی است که...

لالی مدرن !!

  علی محمد بیانی: این روزها باید منتظر شنیدن خبرهایی باشی که اسامی عجیب و غریبی را وارد خزانه لغات آدمیان می کند. خبرهایی که البته شیوع انواع و اقسام آنفولانزا را بیان می کند. احتمالا یکی از این آنفولانزاها باید همین آنفولانزای جشنواره باشد. حقیر هم که خود در بعضی از این جشنواره ها به عنوان داور شرکت می کنم شاهد صحنه های عجیبی می شوم که حتما شماها هم دیده اید. شاهد اعتماد به نفس و غرور جوانانی می شوی که گویی شاخ تمام کرگدنهای آفریقایی را شکسته اند و بر فراز افتخار و اشتهار برآمده اند و همچنین شاهد اضمحلال روحی کسانی بوده ایم که یا در حال انزوا و گوشه نشینی....

دوزال: نئچه ايل بوندان اول ادبياتجي و ديلچي دوستلاريمين بيري ايله اوزون مدتلي بير موضوع حقينده مباحثه ميز اولدو. ايل ياريم داوام ائدن بو مباحثه فضولي ايله نباتي­نين خصوصيت لري باره سينده ايدي. دوستوم فضولي نين اوستونلويونو ثبوت ائتمگه سعي گؤسترديگي حالدا من نباتي نين اوستونلويونه دايير ثبوتلار ايره لي سوروردوم. او مني قانع ائده بيلمه ديگي كيمي من ده اونو قانع ائده بيلميرديم.

نگاهی گذرا به تاریخ قصبه انگوران

عیسی قاسم پور(افشار زنگانلی )پیشتر و در شماره چهارم ماهنامه بایرام در مقاله ای با نام (انگوران،سرزمین دلاوران ماننا وماد) راجع به سرزمین انگوران سخن گفته ام. از اینکه انگوران یکی از شاهک نشین های مهم دولت ماننا بوده و حاکم آن از سوی حکومت مرکزی تعیین می گشته و بارها مورد هجوم آشوریان و اورارتویی ها واقع شده است. از اینکه در جریان یکی از این حمله ها، رهبرروحانی انگوران به نام « پیریشاتی» در قلعه خود به نام "اوراش" که به احتمال ...

 قوشمانی قوجاقلاماق

دونونون سونونجو دویمه‌سی کیمی‌دیر

سونونجو قافیه

قوشما بیته‌جک....

بایرام:  زنگاندا بایرام درگیسی مولانا همتی یه گوره بیر اوزل سایی بوراخیر. بو اوزل سایی ایندی تدوین اولماقدادیر. مولانا همتی انگورانلی بیر شاعیر و عارف اولاراق اونونجو قرنده یاشامیش. همتی نین مذهبی شیعه اولاراق عرفاندا اهل حق مسلکینه منسوبدور. بو شاعیرین ال یازما دیوانی ایندی تبریزده ساخلانیلیر. اونون دیوانینی چوخ تورکجه و آز فارسجا شعرلر تشکیل وئریر. ایلکین دفعه بو دیوانی تبریزلی اوستاد عزیز دولت آبادی ۱۳۶۹ دا وارلیق مجله سینده تانیتدیردی. انگوران زنگانین جنوبوندا بیر منطقه دیر. بو قصبه زنگانین ماهنشانیندا ان قدیم کندلردن ساییلیر. بو اوزل سایی اوروجلوق دان سونرا یایملاناجاقدی. 

مراسم تشییع جنازه و مجلس ترحیم عادل ارشادی‌فر در اردبيل برگزار شد.

زومار آی ۳, ۱۳۸۸

مراسم تشییع جنازه و مجلس ترحیم عادل ارشادی فر نویسنده و محقق آذربایجانی روز شنبه ۳۱ مرداد و یکشنبه ۱ شهریور با حضور گسترده فعالین ملی آذربایجان و مردم در اردبیل برگزار شد. بنا به گزارشات رسیده در مراسم تشییع جنازه مرحوم ارشادی فر که در اثر سانحه رانندگی فوت کرده است عباس لسانی فعال سرشناس آذربایجانی به سخنرانی پرداخت و ضمن اشاره و تاکید بر حقوق ملی و زبانی آذربایجانیها خدمات این محقق ارزشمند آذربایجان در زمینه زبان ترکی را ستود و این ضایعه بزرگ را به ملت آذربایجان و خانواده آن مرحوم تسلیت گفت. عادل ارشادی فر که در جریان سانحه رانندگی در روز جمعه ۳۰ شهریور فوت کرده است مورخ و نویسنده و مترجم چندین کتاب از جمله نویسنده کتاب”فرهنگ واژگان تركي در زبان و ادبيات فارسي” و دارای مقالات علمی متعددی بوده و اثر دیگر وی به نام ” تاریخ ۵ هزار ساله آذربایجان” در حال چاپ است.

قیریق اولانمادیم بابا!

 علی محمد بیانی

 رؤیالاریم  پنیر کیمی

بعضن دادلی- دوزلو

بعضن لزیج و شیرین

و هردن ده قورودور، قورو بیر تاختا کیمی.

رؤیالاریم فوق العاده کندیمیزه باغلی دیر

رؤیالاریم باغچادیر، باغدیر،

رؤیالاریم تورپاقدیر

رؤیالاریم بؤیوک بابامدیر

بؤیوک بابام منه « قیریق» دییردی.

آی بابا، ایندی یئکلمیشم؛

اوتوز سککیز یاشیم وار

نه آل وئرچی یم، نه قاضی یام

نه ده حایاتیمدان راضی

قیریق اولانمادیم بابا

قیریق اولانمادیم......!

آغلار گولر- 1388/ 2009

 توروکي هاي باستان آذربايجان - عادل ارشادي فر

( چاپ شده در روزنامه ی نويد آذربايجان )

مهم ترين سند تاريخي ـ منهاي داده هاي زبانشناسي تطبيقي ـ كه تاكنون در اثبات بومي بودن ترك هاي آذربايجان ارائه شده است، وجود نام «توركي» در اسناد آشوري و اورارتويي از آغاز سده چهاردهم تا اوايل هزاره اول قبل از ميلاد است.
(ز.يامپولسكي) بر اساس همين اسناد

18 جی بایرام یاییملانیر. بو ساییدا یازیلارین باشلیقلار بئله دیر:

وقتی خودت نیستی دیگری هستی

قومیت و آموزش

حدودن اون ايكي ياشيمدا ائشيتديگيم بير نئچه اويناق و آخيجي باياتي، هميشه داماغيمدا داد وئرركن، مني بؤيوك و توزاناقلي اوسطوره وي عالم لرله ايلگي لنديرردي. من او زامانلار تحصيل آلماق اوچون، كنديميزدن اوزاق دوشموشدوم؛ آمما يايدا اورايا دؤنركن ائله بيل ازلي و اوسطوره وي خاطيره لريمه قاييدارديم. آنا قوجاغي و آتا تورپاغي همن باياتيلارين داديني منده ديريلدردي. او باياتيلار بونلاردان عبارتدير:

یارپاقدیر.بو ساییدا اوخویاجاغیز:سویلر زنگانلی ایله دانیشیق/خبرلر/نگاهی به اصالت وجود در

 فضولی و نسیمی/ تورکیات/ زنگان موسیقی سی... و بو یازارلارین یازی سی:سید حئیدر

بایات/ فتح اله ذوقی/اوجال اوغوز/ محرم قاسیملی/آلان دوندئس ...

۳ چو سولمازدا بو بایراما اکله نیب. بایرامی آلیب اوخویون و باشقالارینادا تانیتدیرین.

ناظم حکمت شاعر « نان و نمک »1 در مقدمه شعر بلند « مناظر انسانی سرزمین من » می­نویسد: « خیلی پیشتر روی کتابی با عنوان دایره­المعارف انسان­های بزرگ» کار کرده بودم، در دایره­المعارفم ژنرالهای بزرگ، سلاطین، صاحبان صنایع، دانشمندان، ملکه­های زیبائی، قاتل­ها و میلیادرها را وارد نکرده بودم، بلکه دایره­المعارف کارگران، دهقانان و پیشه­ورانی بود که آوازه­ی شهرت­شان از مرز دیوارهای کارخانه، پرچین روستا ومحله­شان فراتر نرفته بود.» 2